Zανόν: Ένα Εργοστάσιο υπό Εργατικό Έλεγχο

Μετά από σκληρούς αγώνες με την εργοδοσία, οι εργάτες της κεραμοποιίας Ζανόν, στο νότο της Αργεντινής, κατέλαβαν το εργοστάσιο και από τον Μάρτιο του 2002 το λειτουργούν μόνοι τους. Με βάσεις τους την αλληλεγγύη και την αυτοδιαχείριση, οι εργάτες κατάφεραν να αποτρέψουν όλες τις απόπειρες καταστολής. Παράλληλα, βελτιώνουν συνεχώς την παραγωγική ικανότητα του εργοστασίου και τις συνθήκες εργασίας σε αυτό.

Το ντοκιμαντέρ, προϊόν πολλών ημερών συμβίωσης με τους εργάτες, επιχειρεί με άμεσο τρόπο να μεταδώσει την εμπειρία των ανθρώπων της Ζανόν. Πραγματεύεται με ζεστασιά και απλότητα την ιστορία, το παρόν αλλά και το μέλλον του αγώνα τους, τις σχέσεις αλληλεγγύης μεταξύ τους αλλά και με την τοπική κοινωνία, την καθημερινότητα μιας άλλης, κοινωνικής εργασίας, χωρίς αφεντικά και επιστάτες. Προσοχή, εμπνέει :)

(copied & pasted from www.kinimatografos.net)

Παραγωγή: Αk Kraak (Γερμανία)
Γλώσσα: Ισπανικά (ελληνικοί υπότιτλοι)
Έτος παραγωγής: 2003

Ο υποτιτλισμός έγινε από τη συνέλευση Tristero (Θεσ/νίκη)

από το athens.indymedia.org

Επίσκεψη στο υπό εργατικό έλεγχο εργοστάσιο Zanon, στην Αργεντινή από Ομ. Ενημ. America Latina (en America Latina)
(δημοσιεύτηκε: Δευτέρα 26 Απριλίου 2004)


Πριν από δύο εβδομάδες επισκεψθήκαμε την υπό εργατικό έλεγχο κεραμοποιία Ζανόν, στη Νεουκέν της Αργεντινής. Μια ουτοπία εν δράσει.

Η κεραμοποιία Ζανόν βρίσκεται σε μικρή απόσταση από την πόλη Νεουκέν της Αργεντινής. Πρόκειται για μια πόλη περίπου 250.000 κατοίκων, σε απόσταση 1000 χιλιόμετρων νοτιοδυτικά του Μπουένος Άιρες, που αποτελεί την «πύλη» εισόδου στις ατελείωτες εκτάσεις της Παταγονίας.

Η Ζanon ήταν για πολλά χρόνια ένα από τα μεγαλύτερα εργοστάσια της περιοχής και η μεγαλύτερη κεραμοποιία της Νότιας Αμερικής. Απασχολούσε εκατοντάδες εργαζομένους, στηρίζοντας σημαντικά την τοπική οικονομία. Στα τέλη όμως της δεκαετίας του ’90, και ενώ η Αργεντινή βυθιζόταν στην οικονομική κρίση, ο ιδιοκτήτης του εργοστασίου (ο ..Ζανόν δηλαδή) είδε τα κέρδη του να πέφτουν και άρχισε το λεγόμενο “downsizing”: απολύσεις, περικοπές μισθών και εργατικών δικαιωμάτων.

Από τότε ξεκινάει ο αυτοoργανωμένος αγώνας των εργατών της Ζανόν. Εκτός από την εργοδοσία, είχαν να αντιμετωπίσουν και την γραφειοκρατική ηγεσία του συνδικάτου των κεραμοποιών της Νεουκέν (SOECN), που στην ουσία δούλευε για τα αφεντικά. Αφού κατάφεραν να τους ξεφορτωθούν, αναλαμβάνοντας την διοίκηση του συνδικάτου, ξεκίνησαν τον αγώνα, με απεργίες και διαδηλώσεις στην πόλη. Το αποκορύφωμα της διαμάχης ήρθε τον Οκτώβρη του 2001, όταν η εργοδοσία απείλησε στην ουσία να κλείσει το εργοστάσιο. Οι εργάτες ξεκίνησαν απεργία διαρκείας, η οποία μετατράπηκε σε κατάληψη του εργοστασίου για να αποτραπεί η μεταφορά υλικών και μηχανών. Παράλληλα ξεκίνησαν δικαστικό αγώνα ενάντια στην διοίκηση, ο οποίος κατέληξε σε μια πρωτοφανή απόφαση υπέρ των εργαζομένων, που τους αναγνώριζε το δικαίωμα να παραμείνουν στις δουλειές τους και απαγόρευε στην διοίκηση να εκποιήσει ή να μεταφέρει τον πάγιο και κινητό εξοπλισμό του εργοστασίου. Μετά από τέσσερις μήνες αγώνα και περιφρούρησης του εργοστασίου, και με τον «αέρα» της λαϊκής εξέγερσης που είχε σαρώσει τον Δεκέμβρη-Γενάρη όλη τη χώρα, οι περίπου 270 εργάτες που είχαν απομείνει αποφάσισαν τον Μάρτιο του 2002 να επαναλειτουργήσουν το εργοστάσιο, αυτή τη φορά χωρίς αφεντικά και επιστάτες.

Επισκεφθήκαμε τη Ζanon το πρωί της 14ης του Απρίλη, μετά από 2 χρόνια συνεχούς λειτουργίας υπό εργατικό έλεγχο. Στην αίθουσα του τμήματος “prensa y difusion” (ας πούμε «τύπου και επικοινωνίας», στην ουσία όμως η πολιτική καρδιά του εργοστασίου), οι εργάτες που μας υποδέχθηκαν ήταν σε σχετική αναταραχή: το πρόγραμμα της ημέρας περιελάμβανε συμμετοχή σε λαϊκή συνέλευση και δράση των κατοίκων των φτωχών προαστίων της πόλης και δύο άλλες πολιτικές-συνδικαλιστικές συναντήσεις. Παρόλαυτα, ήταν ιδιαίτερα φιλόξενοι και εγκάρδιοι μαζί μας. Αφού μας προσκάλεσαν αμέσως στην λαϊκή συνέλευση, μία από τις πρώτες τους ερωτήσεις ήταν αν έχουμε κάπου να κοιμηθούμε, προσφέροντας φιλοξενία για το βράδι στο εργοστάσιο. Οι εργάτες της Ζανόν είναι, άλλωστε, ιδιαίτερα συνηθισμένοι σε επισκέψεις, καθώς εκατοντάδες «συμπαθούντες» από όλο τον κόσμο τους έχουν επισκεφθεί κατά καιρούς. Κοινώς, μην κλείσετε δωμάτιο στην πόλη, όπως εμείς, αν τύχει να επισκεφθείτε τη Ζανόν (λέμε τώρα!).

Γυρνώντας από τη λαϊκή συνέλευση (περισσότερα για αυτή αργότερα), κάναμε μια πρώτη περιήγηση στους χώρους του εργοστασίου. Το πρώτο πράγμα που εντυπωσιάζει είναι το τεράστιο μέγεθος του, πραγματικά αχανές. Το δεύτερο είναι το πόσο μηχανοποιημένη και αυτοματοποιημένη είναι η παραγωγή. Στις 3 γραμμές παραγωγής που είναι υπό λειτουργία (καθώς ένα μεγάλο μέρος του εργοστασίου παραμένει ακόμα αδρανές) η άργιλος μετατρέπεται, μέσω μιας ατελείωτης σειράς από ιμάντες, φούρνους, πρέσσες, κόφτες κλπ. σε πλακάκια για οικιακή χρήση (πατώματα, κουζίνες, μπάνια κ.α.). Σε αυτή την (ακατανόητη για εμάς) διαδικασία, η ανθρώπινη παρέμβαση περιορίζεται στον έλεγχο και σε λίγες μόνο επαναλαμβανόμενες δραστηριότητες, που μπορούν να γίνουν μόνο από ανθρώπινο χέρι.

Εδώ όμως τελειώνουν οι ομοιότητες με ένα κοινό εργοστάσιο. Ενώ οι μηχανές σφύριζαν και οχλαγωγούσαν, οι εργάτες δούλευαν στη γραμμή με χαλαρότητα και άνεση. Μίλαγαν μεταξύ τους, κάποιοι είχαν δίπλα το μάτε τους (το τυπικό αργεντίνικο ρόφημα) και άλλοι το κασετοφωνάκι τους ακούγοντας μουσική. Δεν είχαν κανέναν πάνω από το κεφάλι τους να τους επιβλέπει και να τους «διορθώνει», καθώς οι επιστάτες και «οργανωτές» της παραγωγής, που αριθμούσαν 50 άτομα πριν τον εργατικό έλεγχο, έχουν απολυθεί όλοι :-) Μετά από λίγη ώρα, ακόμα και ο ήχος του συναγερμού που έβγαζε ένα κυλιόμενο μεταφορικό ..πράγμα, ακουγόταν σαν ευχάριστη υπόκρουση. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, που στα δύο χρόνια του εργατικού ελέγχου δεν έχει σημειωθεί ούτε ένα εργατικό ατύχημα.

Η ίδια χαλαρή ατμόσφαιρα επικρατούσε και στα υπόλοιπα τμήματα του εργοστασίου που επισκεφθήκαμε, από τα μαγειρεία μέχρι και την πύλη εισόδου. Για να μην υπάρξει παρεξήγηση, δεν πρόκειται για ένα κλίμα ευτυχίας και χαράς, η δουλειά εξακολουθεί να είναι επίπονη και βαρετή ίσως. Αυτό, όμως, που με σιγουριά διαπιστώσαμε, είναι ότι πρόκειται για ένα χώρο όπου κυριαρχούν οι άνθρωποί του, με ισότιμες και συντροφικές σχέσεις. Και όπου αυτό που οπωσδήποτε λείπει είναι οποιαδήποτε μορφή άγχους και πίεσης.

Την επόμενη μέρα, 15 Απρίλη, επισκεφθήκαμε πάλι τη Ζανόν και περάσαμε πολλές ώρες μιλώντας με τους εργάτες, τόσο για την ιστορία και τα αποτελέσματα του αγώνα, όσο και για την καθημερινή τους ζωή και την εμπειρία τους στο εργοστάσιο. Κανένας/μια τους δεν μπορούσε (και δεν ήθελε) να κρύψει την περηφάνια για αυτό που έχουν καταφέρει. Με τον αγώνα τους όχι μόνο γλίτωσαν την ανεργία, αλλά και έχουν βελτιώσει δραστικά τις συνθήκες εργασίας τους, τις ζωές τους στην ουσία. Έχουν οικοδομήσει σχέσεις συλλογικής και οριζόντιας διαχείρισης της λειτουργίας του εργοστασίου, με αποτέλεσμα να νιώθουν όλοι/ες δικό τους το εργοστάσιο.

Οι εργάτες οργανώνονται σε επιτροπές εργασίας, ανάλογα με το αντικείμενο της δουλειάς. Υπάρχει π.χ. η επιτροπή ασφάλειας, η επιτροπή τύπου και επικοινωνίας (prensa y difusion), επιτροπή πωλήσεων κ.α., ενώ κάθε παραγωγική γραμμή έχει τη δικιά της επιτροπή. Οι επιτροπές συνεδριάζουν σε τακτές ολομελειακές συνελεύσεις , ενώ ορίζουν και έναν συντονιστή, ανακλητό και προσωρινό, για αποφάσεις ρουτίνας ή διαδικαστικές που δεν μπορούν να περιμένουν συνέλευση. Ο συντονιστής, επίσης, κάθε επιτροπής την «εκπροσωπεί» στην γενική και καθολική συνέλευση των εργατών του εργοστασίου, που λαμβάνει χώρα κάθε δύο εβδομάδες περίπου και αποτελεί την ανώτατη «εξουσία». Καμία σημαντική απόφαση δεν μπορεί να παρθεί αν δεν εγκριθεί στην καθολική συνέλευση των εργατών.